dit is het dossier:

Darrell Huff

© Boeklog 2005-2019. Alle rechten voorbehouden

 

Bestverkochte boek ooit* ~ Sanne Blauw

Van Darrell Huff was me bekend dat hij ooit een bestseller scoorde met een boek dat waarschuwde tegen de leugens die er zijn te vertellen met getallen. Want die uitgave is ooit geboeklogd. Wist ik ook van hem dat hij zijn overtuigingskracht nog eens ernstig misbruikt heeft?

Huff koos partij indertijd voor de tabakslobby, waarvan hij ook geld kreeg om nog eens een boek te schrijven, en legde het Amerikaanse Congress uit dat al die onderzoeken waaruit een verband zou blijken tussen roken en kanker stelliger leken dan ze ooit konden zijn.

Ofwel, hij misbruikte het gegeven dat wetenschappers altijd werken met hypothesen, en ruimte moeten laten voor een mogelijk andere, betere, nog onbekende verklaring — 100% zeker is niets — om zo een industrie in staat te stellen nog decennia langer mensen verslaafd te maken aan een genotsmiddel dat hen voortijdig zou kunnen doden. Zo leerde ik van Sanne Blauw.

Dezelfde tactiek om vooral twijfel te zaaien over wetenschappelijk onderzoek, die in de jaren vijftig dus al bedacht werd door de tabakslobby, is sindsdien onder meer overgenomen door de olie-industrie. Deze wist sinds de jaren zeventig al van de effecten van het opjubelen van de fossiele brandstoffen voor het klimaat, en verkoos het om enkel de belangen van de aandeelhouders te blijven dienen. En slaagt er nog altijd in om alle onderzoeksuitkomsten die verwijzen naar de opwarming van de aarde te bagatelliseren, door er twijfel over te zaaien.

Geen boek over cijfers, en hoe deze misbruikt kunnen worden, kan zonder afschrikwekkende voorbeelden. En door bovenstaande voorbeelden valt ineens op dat de leugens inmiddels wel heel groot kunnen worden, zonder dat er meteen consensus over komt dat er gelogen is.

Nu goed, er zijn inmiddels ook nogal wat mensen die menen te moeten ontkennen dat in de Holocaust systematisch zes miljoen joden zijn vermoord. Het zijn vreemde tijden.

Goed aan Het bestverkochte boek ooit* van Sanne Blauw werd daarom alleen al dat zij in haar verhaal rekening mee houdt met wat zoal onze kijk op cijfers kan beïnvloeden. Zelfs als er enige kennis bestaat over statistiek — zoals bij haar, die econometrist van opleiding is.

Bij haar brak het inzicht door dat getallen soms helemaal geen recht doen aan de realiteit toen ze tijdens een onderzoek het leven van een arme marktkoopvrouw in cijfers moest uitdrukken die netjes pasten in het door haar achter het bureau bedachte model. Dat kon alleen helemaal niet.

Niettemin bestaat er overal een sterke neiging om de werkelijkheid te willen versimpelen tot éen getal. Of dat dan Bruto Binnenlands Product heet, of intelligentiequotiënt, of kredietwaardigheid, of onze SyRI-score. Waarbij er te makkelijk aan wordt voorbijgaan dat zo’n cijfer hoogstens een indicatie is, maar dat daar hoogst dubieuze, want nogal politieke keuzes aan ten grondslag kunnen liggen.

Het bestverkochte boek ooit* is enerzijds goed vergelijkbaar met Darrell Huff’s eerder genoemde klassieke werk, How to Lie with Statistics. Beide laten zien hoe makkelijk getallen verkeerd gebruikt kunnen worden. Niet alleen berekenend, in een vorm van misbruik. Ook omdat bijvoorbeeld nieuwsmedia altijd haast hebben, en graag scoren met een lekkere kop. Om nog te zwijgen over het nare feit dat zo weinig politici enige exacte scholing hebben gehad; en daar nooit op worden afgerekend.

Sanne Blauw doet éen ding beter dan Darrell Huff, en dat is tonen hoe gevaarlijk het kan zijn als getallen heilig worden gemaakt. Want dan krijg je van die puur racistische discussies, die toch telkens weer oplaaien; zoals die over het idee dat het IQ van de ene bevolkingsgroep stelselmatig hoger is dan dat van een andere groep.

Politici genoeg, in ons parlement zelfs, die zeker weten dat dit zo is. Die zulke onzin zelfs gewoon in TV-programma’s mogen spuien zonder daar enige kritiek of weerwerk op te krijgen.

Terwijl het intelligentiequotiënt helemaal niet bestaat; omdat er geen test te bedenken is waarin de opvattingen van de makers niet stilzwijgend is verankerd; en de cultuur van hun groep niet wordt bevoordeeld.

En testen en hun resultaten gebruiken voor doelen waar die testen nooit zijn ontwikkeld, is op zich al een misdaad tegen het gezonde verstand.

Sanne Blauw, Het bestverkochte boek ooit*
*met deze titel
Hoe cijfers ons leiden, verleiden, en misleiden

208 pagina’s
De Correspondent, 2018

How to Lie With Statistics ~ Darrel Huff

How to Lie With Statistics was weer eens zo’n klassieke tekst die ik eerder lezen wilde om te zien hoe de auteur zijn betoog had opgesteld, dan om wat hij precies te melden had. Ik heb onder meer zelf gepubliceerd over hoe de Nederlandse media liegen met statistieken; en nieuws blijven maken van ontwikkelingen die helemaal geen nieuws zijn, technisch gezien. Zo wordt iedereen elke verkiezingstijd overvoert met prognoses over zetelaantallen, die grote verschuivingen zouden laten zien. Terwijl die rondgetrompetterde verschuivingen meestal ruim binnen de meetfout vallen van de gehouden enquête.

How to Lie With Statistics is niet echt een leerboek. Er staat geen enkele wiskundige formule in, en jargon wordt zo veel mogelijk vermeden. Wel maakt Huff bijvoorbeeld helder hoe een zo schijnbaar eenduidig begrip als ‘gemiddelde’ misbruikt wordt.

Dit boek is daarmee vooral een elegante cursus intellectuele zelfverdediging, en als zodanig niet genoeg te prijzen. Nu goed, How to Lie With Statistics zou het meest verkochte boek over statistiek zijn in de twintigste eeuw. Op zichzelf zegt dat al veel.

Huff [1913 – 2001] was een Amerikaan, en de uitgave dat ik las, heeft een Britse uitgever. Ik weet niet of dit verklaart dat in de hoofdstukken om en om met dollars en ponden wordt gerekend, maar het viel me op. En was grappig.

Wat neem ik verder eruit mee? Dat Huff toch ook iets zegt over dat zelfs wetenschappers hun voor- en afkeuren hebben, en onbewust statistische methoden kunnen kiezen die hun resultaten aangenaam bijkleuren. Ook wetenschap blijft mensenwerk. Niet dat dit nieuws voor mij was. Maar toch. Sommige boodschappen kunnen niet vaak genoeg herhaald worden. Omdat argwaan eeuwig nodig blijft, tegen alle nieuws dat met fanfares wordt gepresenteerd, hoe vermoeiend die geesteshouding soms ook is.

Darrel Huff, How to Lie With Statistics
124 pagina’s
Penguin Books 1991, oorspronkelijk 1954